Od początku 2026 roku słyszę w branży IT, w której pracuję, to samo zdanie: „JDG i zlecenia wreszcie liczą się do stażu”. To prawda, ale tylko w jednym z dwóch znaczeń słowa „staż”. W tym drugim, od którego zależy emerytura, nie zmieniło się nic. Poniżej pokazuję, czym te dwa staże się różnią, co dokładnie zmieniła nowelizacja Kodeksu pracy i dlaczego programista na B2B z pensją 20 tys. zł może odłożyć w ZUS mniej niż kolega na etacie zarabiający połowę tego.

Dwa różne „staże pracy”

W rozmowach wrzuca się je do jednego worka, ale prawo traktuje je zupełnie osobno:

  1. Staż w rozumieniu Kodeksu pracy (staż kodeksowy, pracowniczy). Decyduje o Twoich uprawnieniach u pracodawcy: 20 czy 26 dni urlopu, długość okresu wypowiedzenia, dodatek stażowy, nagroda jubileuszowa, odprawa. Liczy go pracodawca, nie ZUS.
  2. Staż ubezpieczeniowy w ZUS, czyli suma okresów składkowych i nieskładkowych. Liczy się przede wszystkim przy gwarancji emerytury minimalnej: art. 87 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wymaga co najmniej 20 lat u kobiet i 25 lat u mężczyzn. Sama wysokość emerytury w nowym systemie zależy natomiast od tego, ile składek trafiło na Twoje konto.

Te dwa staże żyją własnym życiem. Możesz mieć 26 dni urlopu, a jednocześnie za krótki staż ubezpieczeniowy, żeby ZUS dopłacił Ci do emerytury minimalnej. Może być też odwrotnie.

Co zmieniła nowelizacja Kodeksu pracy w 2026 roku

Ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy (Dz.U. 2025 poz. 1423) dodała do Kodeksu art. 3021 i 3022. Od tej pory do stażu kodeksowego wlicza się m.in.:

  • okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej i współpracy przy niej, za które opłacono składki emerytalne, rentowe lub wypadkowe,
  • okresy wykonywania umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług i umowy agencyjnej, w których podlegałeś ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
  • udokumentowane okresy JDG i zleceń, w których nie podlegałeś ubezpieczeniom na podstawie odrębnych przepisów, np. zlecenia wykonywane jako student przed 26. urodzinami,
  • okres ulgi na start, czyli pierwsze 6 miesięcy działalności bez składek społecznych,
  • zawieszenie działalności na czas osobistej opieki nad dzieckiem, jeśli opłacono za nie składki,
  • udokumentowaną pracę zarobkową za granicą na innej podstawie niż umowa o pracę.

W praktyce liczą się przede wszystkim te szczegóły:

  • Terminy. U pracodawców z sektora finansów publicznych nowe przepisy obowiązują od 1 stycznia 2026 r., u wszystkich pozostałych od 1 maja 2026 r.
  • Zaświadczenie z ZUS. Okresy JDG, zleceń objętych ubezpieczeniem i ulgi na start potwierdza zaświadczenie z ZUS. Wniosek o nie składa się wyłącznie elektronicznie, przez eZUS (PUE ZUS). Okresy bez ubezpieczenia, np. zlecenia na studiach, i pracę za granicą trzeba udokumentować inaczej, np. umowami.
  • 24 miesiące na dokumenty. Jeśli w dniu wejścia przepisów w życie byłeś już zatrudniony, masz 24 miesiące (od 1 stycznia albo od 1 maja 2026 r., zależnie od pracodawcy), żeby udokumentować te okresy u obecnego pracodawcy. Tego, czego nie udokumentujesz w terminie, ten pracodawca nie wliczy.
  • Bez wyrównania wstecz. Wyższy wymiar urlopu czy dodatek przysługują od dnia nabycia prawa, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym przepisy zaczęły obowiązywać u Twojego pracodawcy.
  • Okresy się nie dublują. Jeśli przez kilka lat prowadziłeś firmę i równocześnie byłeś na etacie, do stażu wchodzi jeden okres, ten najkorzystniejszy dla Ciebie.
  • Staż „u danego pracodawcy”. Część uprawnień, np. nagroda jubileuszowa w niektórych firmach, zależy od stażu u konkretnego pracodawcy. Okresy JDG czy zlecenia wliczają się do niego tylko wtedy, gdy w tym czasie pracowałeś na rzecz tego samego pracodawcy (art. 3021 § 8). Typowy przykład: kilka lat B2B dla firmy, która potem zatrudniła Cię na etat.

Osobno trzeba wspomnieć o umowie o dzieło. Ustawa wymienia zlecenie, umowę o świadczenie usług i umowę agencyjną, a dzieła nie. Praca wykonywana w Polsce wyłącznie na umowach o dzieło co do zasady nie wydłuży więc stażu kodeksowego.

Czego nowelizacja nie zmieniła: Twojej emerytury

Nowelizacja dotyczy wyłącznie uprawnień pracowniczych. Nie dodaje ani jednego dnia do stażu ubezpieczeniowego w ZUS i nie podnosi emerytury o ani złotówkę.

Okresy JDG i zleceń, za które płaciłeś składki emerytalne, zawsze były okresami składkowymi w ZUS, także przed 2026 rokiem. Okresy bez składek emerytalnych nadal nimi nie są, nawet jeśli dziś wliczają się do stażu urlopowego.

Najlepiej widać to na uldze na start. Przez pół roku nie płacisz składek na ubezpieczenia społeczne, czyli emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego. Te 6 miesięcy podniesie Ci staż kodeksowy, ale w ZUS nie przybędzie Ci ani złotówki na koncie, ani miesiąca okresu składkowego. Ze zleceniami na studiach jest tak samo: do urlopu mogą się wliczyć, do emerytury nie.

Etat, JDG, zlecenie – jak każda forma buduje emeryturę

Etat

Na umowie o pracę składka emerytalna to 19,52% wynagrodzenia brutto, po połowie (9,76%) finansowana przez pracownika i pracodawcę. Rośnie razem z pensją: im więcej zarabiasz, tym więcej trafia na Twoje konto w ZUS.

JDG

Przedsiębiorca płaci składki od zadeklarowanej podstawy, a nie od faktycznego dochodu. W 2026 r. wygląda to tak:

  • „duży ZUS” – podstawa co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (9 420 zł), czyli 5 652 zł. Składka emerytalna: 1 103,27 zł miesięcznie.
  • preferencyjny ZUS (24 miesiące po uldze na start) – podstawa co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia (4 806 zł), czyli 1 441,80 zł. Składka emerytalna: 281,44 zł.
  • ulga na start – składka emerytalna: 0 zł.

Zwróć uwagę na słowa „co najmniej”. Przedsiębiorca może zadeklarować wyższą podstawę i świadomie odkładać więcej na emeryturę. W praktyce robi to niewiele osób.

Umowa zlecenia

Zlecenie co do zasady jest oskładkowane podobnie jak etat. Są jednak dwa ważne wyjątki:

  • student lub uczeń przed 26. urodzinami – nie płaci się składek społecznych, więc dla ZUS to nie jest okres składkowy,
  • zbieg tytułów – jeśli masz jednocześnie etat u innego pracodawcy z pensją co najmniej równą płacy minimalnej (w 2026 r. 4 806 zł), ze zlecenia płaci się zwykle tylko składkę zdrowotną, a ta emerytury nie buduje.

Zapowiadane od lat pełne oskładkowanie wszystkich zleceń według stanu na listopad 2026 r. nie weszło w życie. Obowiązują dotychczasowe zasady zbiegu tytułów.

Pułapka „niskiego ZUS” na ryczałcie i liniówce

Często słyszę, że „na ryczałcie albo liniówce płaci się mały ZUS”. To skrót, który wprowadza w błąd. Forma opodatkowania nie zmienia składek emerytalnych. Zależy od niej głównie składka zdrowotna, a ta w ogóle nie trafia na Twoje konto emerytalne.

Prawdziwy problem leży gdzie indziej. Składka emerytalna przedsiębiorcy jest stała i oderwana od dochodu, a wysoko zarabiający specjaliści na B2B najczęściej wybierają właśnie ryczałt albo podatek liniowy. To oni tracą najwięcej.

Forma (2026 r.) Podstawa Składka emerytalna / mies.
Etat, 9 420 zł brutto 9 420 zł 1 838,78 zł
Etat, 20 000 zł brutto 20 000 zł 3 904,00 zł
JDG, duży ZUS (dowolny dochód) 5 652 zł 1 103,27 zł
JDG, preferencyjny ZUS 1 441,80 zł 281,44 zł
JDG, ulga na start – 0 zł

Programista zarabiający 20 000 zł miesięcznie na B2B z dużym ZUS-em odkłada na emeryturę 1 103,27 zł. Na etacie z tą samą kwotą brutto odkładałby 3 904 zł, czyli o 2 800,73 zł więcej co miesiąc. Przez 10 lat to ponad 336 tys. zł składek (bez waloryzacji), które nie trafią na jego konto. Wyższa kwota „na rękę” dziś oznacza wyraźnie niższą emeryturę później. Chyba że różnicę odkładasz sam: przez wyższą deklarowaną podstawę, IKE/IKZE albo inne oszczędzanie.

Dokładne stawki wszystkich składek, ścieżkę ulg i Mały ZUS Plus opisuję w przewodniku po składkach ZUS.

Jak to wygląda w kalkulatorze

Kalkulator emerytalny nie pyta o formę zatrudnienia, bo sama w sobie nie zmienia stażu liczonego przez ZUS. Liczy się to, czy ZUS uzna dany okres za składkowy albo nieskładkowy (art. 6 i 7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Kalkulator liczy staż w logice ZUS i porównuje go z progiem 20 albo 25 lat, a nie liczy stażu kodeksowego.

Najważniejsze są kroki 5 i 6. Kalkulator przyjmuje, że każdy miesiąc od rozpoczęcia pracy był okresem składkowym, chyba że wskażesz okresy bez składek. Jeśli miałeś miesiące bez składek emerytalnych, np. ulgę na start albo okresy wyłącznie na umowie o dzieło, zaznacz w kroku 5 „Tak”, a w kroku 6 podaj ich łączną długość. Inaczej wynik pokaże dłuższy staż, niż zobaczy ZUS. Zlecenia sprzed 26. urodzin na studiach zwykle nie mają tu znaczenia, bo jako datę rozpoczęcia pracy podajesz pierwszą pracę po studiach.

Sprawdź swój staż i datę emerytury: przejdź do kalkulatora. To zajmuje około minuty, a dane zostają w Twojej przeglądarce.

O progach 20 i 25 lat piszę więcej w tekście Ile lat pracy potrzebujesz, żeby dostać emeryturę, a o tym, jak do stażu wliczają się studia, w artykule Studia wyższe a emerytura.

Często zadawane pytania

Czy JDG wlicza się do stażu pracy od 2026 roku?

Tak, ale do stażu kodeksowego, czyli tego, od którego zależą urlop, okres wypowiedzenia czy dodatek stażowy. Wliczają się okresy działalności, za które opłacono składki, oraz okres ulgi na start. Potwierdza je zaświadczenie z ZUS. Przepisy obowiązują od 1 stycznia 2026 r. w sektorze publicznym i od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców.

Czy nowe przepisy o stażu podwyższą moją emeryturę?

Nie. Nowelizacja Kodeksu pracy dotyczy tylko uprawnień pracowniczych. Do stażu w ZUS i do emerytury liczą się wyłącznie okresy, za które opłacono składki (oraz okresy nieskładkowe wymienione w ustawie emerytalnej), i tak było również przed 2026 r.

Czy umowa o dzieło liczy się do stażu pracy?

Co do zasady nie. Nowelizacja obejmuje umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług i umowy agencyjne, a umowy o dzieło nie wymienia. Dzieło nie daje też okresów składkowych w ZUS, bo nie jest od niego płacona składka emerytalna.

Jak dostać zaświadczenie z ZUS o okresach JDG i zleceń?

Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie, przez swój profil na eZUS (PUE ZUS). Zaświadczenie trafia na ten sam profil, a ZUS wysyła powiadomienie e-mailem, SMS-em albo w aplikacji. Dokument przekazujesz pracodawcy.

Ile wynosi składka emerytalna na JDG w 2026 roku?

Na pełnym ZUS 1 103,27 zł miesięcznie (19,52% od podstawy 5 652 zł), na preferencyjnym ZUS 281,44 zł (od 1 441,80 zł), a w czasie ulgi na start 0 zł. Składka nie zależy od dochodu ani od formy opodatkowania.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Stan prawny i kwoty: listopad 2026 r.